Rijnland-Palts: CDU grootste partij, flinke winst AfD

De CDU heeft zondag in Rijnland-Palts volgens de voorlopige uitslag 31 procent van de stemmen gehaald (2021: 27.7 procent). De SPD kwam uit op 25,9 procent, een verlies van 10 procent ten opzichte van 5 jaar geleden en het slechtste resultaat in de deelstaat ooit. De AfD wist de uitslag van 2021 (8,3 procent) meer dan te verdubbelen en haalde 19,5 procent. Daarmee is ze de derde partij in het deelstaatparlement en het is het beste resultaat van de partij in een West-Duitse deelstaat. De Groenen verloren licht en haalden 7,9 procent (2021: 9,3 procent). Die Linke (4,4 procent), de regionale partij Freie Wähler (FW, 4,2 procent) en de FDP (2,1 procent) haalden de kiesdrempel van 5 procent niet en zijn daarmee niet (meer) in het deelstaatparlement vertegenwoordigd.

CDU-lijsttrekker Gordon Schnieder zal de huidige SPD-minister-president Alexander Schweitzer opvolgen en naar verwachting een regering vormen met de SPD. Met de AfD willen de andere partijen niet samenwerken en met de Groenen komt de CDU niet aan een meerderheid. De afgelopen 10 jaar werd Rijnland-Palts geregeerd door een coalitie van SPD, Groenen en FDP. Nu zijn er nog slechts vier partijen in het deelstaatparlement. Als CDU en SPD gaan regeren, bestaat de oppositie uit AfD en Groenen.

Consequenties voor de bondsregering in Berlijn

De uitslag in Rijnland-Palts kan ook consequenties hebben voor de landelijke politiek. Voor de CDU en kanselier Friedrich Merz lijkt de uitslag een opsteker. Maar een verzwakte SPD kan voor de regeringscoalitie in Berlijn een probleem worden. Eerder deze maand verloren de sociaaldemocraten ook al flink bij de deelstaatverkiezingen in Baden-Württemberg. Bij de Bondsdagverkiezingen van 2025 haalde ze met 16,4 procent het slechtste landelijke resultaat ooit. De SPD moet zich in de bondsregering duidelijker profileren, zei secretaris-generaal Tim Klüssendorf zondagavond. Dat kan tot grotere tegenstellingen en fellere discussies in het kabinet-Merz leiden. De CDU/CSU-fractie wil graag snel hervormingen doorvoeren die moeilijk liggen bij de SPD, zoals bij de pensioenen.

Het resultaat van zondag brengt de SPD in een wankele positie. SPD-partijvoorzitters Bärbel Bas en Lars Klingbeil zeiden zondag open te staan voor een debat over hun koers en hun positie. "We kunnen zo niet verder gaan", aldus Bas. Maandagochtend hebben Klingbeil en Bas na een vergadering van het partijpresidium laten weten wel aan te willen blijven als voorzitters. Met de uitdagingen waar Duitsland nu voor staat, moet de SPD niet wekenlang over personele kwesties discussiëren, zeiden ze. "We moeten met een duidelijke programmatische koers de toekomst bepalen", aldus Klingbeil. Volgens Bas is het partijpresidum het er unaniem over eens dat "we nu over de inhoud en de strategie moeten praten, hoe we het land verder helpen". 

Winst AfD

De AfD haalde opnieuw een flinke verkiezingsoverwinning, net als begin maart in Baden-Württemberg en vorig jaar bij de Bondsdagverkiezingen. In Rijnland-Palts heeft de uiterst rechtse partij zondag kiezers van de CDU en de SPD naar zich toe weten te trekken, maar ze profiteerde vooral van mensen die eerder niet stemden.

In september zijn er deelstaatverkiezingen Saksen-Anhalt, Mecklenburg-Voorpommeren en Berlijn. In Saksen-Anhalt en Mecklenburg-Voorpommeren staat de AfD in de peilingen bovenaan en kan ze zelfs een absolute meerderheid halen. Daar wordt het lastig een meerderheidsregering zonder de AfD te vormen. De vraag is of de andere partijen het cordon sanitaire tegen de AfD dan kunnen volhouden.