Radicale AfD in Saksen-Anhalt koerst op winst af

Als de AfD in Saksen-Anhalt aan de macht komt, komt er een ‘uitzet-offensief’, belooft het verkiezingsprogramma. Asielzoekers worden verplicht te werk gesteld in opvangcentra buiten de steden voordat ze worden uitgezet. Een AfD-regering zal bij de landelijke politiek aandringen op het stoppen van de tijdelijke bescherming voor Oekraïners. De partij wil dat er geen werknemers uit ‘vreemde culturen’ naar Duitsland komen. Voor Duitse vakkrachten die het land hebben verlaten, wil de AfD een terugkeerprogramma. Rusland ziet de AfD in Saksen-Anhalt als partner, sancties tegen het land moeten worden opgeheven.

Op het asielbeleid heeft een deelstaatregering weinig invloed, maar onderwijs en cultuur worden wel op deelstaatniveau geregeld. De AfD wil de schoolplicht verruimen om thuisonderwijs mogelijk te maken. De partij zegt indoctrinatie door leerkrachten te willen tegengaan en leerkrachten te willen verplichten zich strikt neutraal op te stellen. In de deelstaatwetgeving wil ze opnemen dat scholen vaderlandsliefde en liefde voor het Duitse volk moeten bijbrengen. 

Voor cultuur is veel aandacht in het deelstaat-verkiezingsprogramma. De AfD wil een 'patriottische cultuurpolitiek’, naar voorbeeld van Hongarije onder Viktor Orbán. Cultuur moet bijdragen aan de Duitse identiteitsvorming. Alleen vaderlandslievende kunst wordt ondersteund als het aan de AfD ligt. Eerder al opende de fractie in het deelstaatparlement de aanval op het beroemde Bauhaus-museum in Dessau. Dat zou staan voor Heimat-vreemde kunst. Directeur Barbara Steiner van de Stichting Bauhaus spreekt tegenover weekblad De Groene haar zorgen uit: “Mijn nachtmerrie is dat het AfD in Saksen-Anhalt een absolute meerderheid haalt. Dan komt er een AfD-minister-president en een AfD-cultuurminister als voorzitter van onze raad van bestuur.” De Landeszentrale für politische Bildung, die onder meer voorlicht over democratie en grondwet, moet van de AfD sluiten. De regionale publieke omroep wordt verplicht zich ‘neutraler’ op te stellen.

Het verkiezingsprogramma leest verder als een curieuze verzameling ergernissen en wensen. Minder bakfietsen, minder gehandicaptenparkeerplaatsen, weg met diversity officers bij de overheid, het stimuleren van de populariteit van de DDR-brommer Simson en van de hobby motorrijden in het algemeen. Een vrijwillige burgerwacht moet er komen van de AfD en een babybonus zodat Duitsers meer kinderen krijgen. Gezinnen moeten bestaan uit ‘vader, moeder en zoveel mogelijk kinderen’. 

Lijsttrekker van de AfD in Saksen-Anhalt is de uiterst rechtse Ulrich Siegmund, die banden heeft met rechts-extremisten en neonazi’s. Hij wil dat de AfD in Saksen-Anhalt alleen gaat regeren. “We pakken ons land terug, hier vanuit Saksen-Anhalt”, riep hij een menigte op een AfD-bijeenkomst in mei toe.   

Deelstaatparlement wapent zich

Het deelstaatparlement van Saksen-Anhalt heeft eind april een reeks parlementaire regels aangepast om zichzelf tegen ondermijning te beschermen. Deelstaatparlementariërs mogen bijvoorbeeld geen familieleden van andere parlementariërs meer in dienst nemen en een parlementariër mag niet meer dan vijf medewerkers hebben. Deze maatregel is een reactie op gevallen van nepotisme bij de AfD. Zo stond bijvoorbeeld de vader van Siegmund op de loonlijst van een AfD-Bondsdaglid. In het geval van deelstaatparlementariër Tobias Rausch werkten zijn vrouw, zwager, broers en zussen en leden van zijn voetbalclub allemaal voor hem of andere AfD-politici.

De verkiezing van de deelstaatpremier door het parlement wordt ook aangepast. Als de kandidaat van de grootste partij geen meerderheid krijgt, mogen ook andere fracties kandidaten voordragen. Verder wordt het voortbestaan van de Landeszentrale für politische Bildung wettelijk verankerd. De AfD wil die pro-democratische instantie afschaffen. Ook worden de bevoegdheden van de minister-president van de deelstaat beperkt, zodat die bijvoorbeeld niet zonder het parlement het contract met de publieke omroep kan opzeggen.

In mei heeft het parlement bovendien een wet aangenomen die de cultuursector moet beschermen. In de cultuurstimuleringswet wordt het belang van cultuur en vooral veelzijdigheid van het culturele aanbod bij wet vastgelegd. Ook zijn er regels voor minimale vergoedingen en transparantie in opgenomen. 

‘Kenmerken van een staatsgreep’

Ook over de gevolgen van een AfD-regering in Saksen-Anhalt voor Duitsland als geheel wordt nagedacht. De ministers van Binnenlandse Zaken van de Duitse deelstaten bespreken half juni maatregelen om eventuele risico's voor Duitsland in te dammen. Georg Maier (SPD), minister in Thüringen, waarschuwde in mei voor de gevaren voor zowel de buitenlandse als de binnenlandse veiligheid. De plannen van de AfD voor Saksen-Anhalt vertonen volgens hem de 'kenmerken van een staatsgreep'. De AfD heeft uitgebreide contacten met autoritaire staten en ook banden met rechts-extremistische organisaties, aldus Maier. 'Het mag niet zo ver komen dat geheime informatie van onze veiligheidsinstanties in Rusland of extreem-rechtse kringen terecht komt.'

De AfD is al op zoek naar medewerkers en mogelijke ministers voor het geval de partij in Saksen-Anhalt alleen kan gaan regeren, meldde de Frankfurter Allgemeine Sonntagszeitung (FAS, betaalmuur) vorige maand. De partij wil in de Oost-Duitse deelstaat invloed op het bestuur kunnen uitoefenen en wil daarom zo'n 150 tot 200 sleutelposities binnen ministeries en instanties met eigen mensen bezetten. In rechtse studentencorpsen wordt gericht naar juristen gezocht, bevestigde een AfD-functionaris in de FAS.

In Duitsland geldt een Brandmauer, een cordon sanitaire, voor de AfD. De overige partijen werken niet met haar samen. De vraag is of dat is vol te houden als de AfD in Saksen-Anhalt zo groot is. Mochten andere partijen de kiesdrempel niet halen - waardoor ze niet in het deelstaatparlement vertegenwoordigd zijn - zou de AfD ook met een winst van minder dan 50 procent de absolute meerderheid kunnen halen en alleen kunnen gaan regeren. Twee weken na Saksen-Anhalt zijn er ook verkiezingen in de Oost-Duitse deelstaat Mecklenburg-Voorpommeren en in de deelstaat Berlijn. Daar staat de AfD in de peilingen op respectievelijk 36 en 18 procent.