Achtergrond

In de verkiezingsstrijd duikt het thema meermaals op: de toenemende onzekerheid op de Duitse arbeidsmarkt. Hoe groot is die onzekerheid? En in hoeverre leidt die tot maatschappelijke onrust? Merlijn Schoonenboom sprak daarover met de Duitse socioloog Markus Promberger.

Kanselier Merkel beloofde Duitslands jeugd tijdens een ‘kinderpersconferentie’ dit weekend sneller internet en een beter bereik voor hun mobiele telefoon. Ze speelt zo handig in op hun belevingswereld, maar het thema digitalisering speelt een serieuze rol in de Duitse verkiezingen. Dat is niet voor niets: Duitsland loopt hopeloos achter op dat gebied.

Bijna een derde, bijna 32 procent, van het stroomgebruik in Duitsland komt uit duurzame energiebronnen. In 2000 was dat nog 6 procent. De stijging is het gevolg van de Energiewende, waar Duitsland in 2011 na de kernramp in Fukushima toe besloot. Deze Energiewende gaat met vallen en opstaan. Sommige politieke partijen willen daarom ingrijpende aanpassingen in het Duitse energiebeleid.

Is de SPD-lijsttrekker Schulz die we in de campagne zien dezelfde als de man die 20 jaar europarlementariër in Brussel was? En wat kunnen we de komende jaren van Merkel verwachten? Duitslandweb sprak met politiek filosoof Luuk van Middelaar, die Schulz kent uit de tijd dat ze beiden in Brussel werkten.

Angela Merkel kan een marktplein vol mensen niet goed meenemen in haar verhaal. Toch is haar campagnebijeenkomst veel indrukwekkender dan die van SPD-lijsttrekker Martin Schulz, zegt Hanco Jürgens, wetenschappelijk medewerker van het Duitsland Instituut. Hij was op 30 augustus bij Schulz in Unna (Noordrijn-Westfalen) en op 13 september bij Merkel in Lingen (Nedersaksen).

De Duitse verkiezingen lijken saai: de degelijke Merkel gaat winnen en de verkiezingsstrijd is niet erg spannend. Maar de comeback van de FDP in de Bondsdag en de AfD die nieuw in het parlement komt, veranderen het Duitse politieke landschap de komende jaren. Ook heeft dat invloed op de coalitievorming.

Jamaika, Biene Maja of Schwampel: Duitsers geven graag opmerkelijke namen aan hun regeringscoalities. Een aantal van die coalities is redelijk nieuw, ze regeren sinds enkele jaren in de deelstaten. Daar zijn steeds vaker meer dan twee partijen nodig om een meerderheidsregering te vormen. De kans is aanwezig dat Duitsland zelf ook zo’n coalitie krijgt na de Bondsdagverkiezingen op 24 september.

“Duitsland is een welvarend land. Dat betekent niet dat alle Duitsers welvarend zijn”, zei SPD-lijsttrekker Schulz tijdens het tv-debat met kanselier Merkel op 3 september. Met deze open deur sneed hij een belangrijk thema aan, waar ook Duitse media veel aandacht voor vragen: de ongelijkheid. Toch speelde dit onderwerp, net als de problemen met de infrastructuur en de digitalisering, in de verkiezingscampagne de afgelopen maanden nauwelijks een rol.

Peilingen kunnen de verkiezingsuitslag beïnvloeden. Daarom spraken de Duitse publieke omroepen ARD en ZDF ooit af tien dagen voor een verkiezing geen peilingen meer te publiceren. Commerciële zenders doen dat wel en de ZDF houdt zich sinds 2013 ook niet meer aan dit gentlemen’s agreement.

Een beetje duel, maar vooral duet, is de teneur na het enige tv-debat tussen Merkel en Schulz. Hoewel Schulz Merkel verschillende keren aanviel, waren de lijsttrekkers van de twee regeringspartijen het ook vaak eens. Merkel werd in alle peilingen na afloop als duidelijke winnaar aangewezen. De verliezers waren de zwevende kiezers: die weten ook na het duel niet op wie ze moeten stemmen.