Lezing | De Bondsrepubliek Duitsland en terrorisme van rechts
Geschiedenis van een voortdurend gevaar

Diverse bomaanslagen in de naoorlogse periode, een bloedige attentaat op het Oktoberfest in München in 1980, een serie moorden door de “nationalsozialistische Untergrund” (NSU) na 2000 en aanslagen in de steden Halle en Hanau in 2019 en 2020: ze kwamen allemaal van rechts. Doelwit waren Joden, migranten, linkse activisten, feministen, daklozen – en überhaupt het idee van een open samenleving in Duitsland zelf. Het heeft tot het jaar 2011 geduurd totdat de Duitse overheid de gevaren van het rechtse terrorisme serieuzer ging nemen. De aanleiding was toen de schok van de ontdekking dat leden van de NSU jarenlang onopgemerkt moorden en aanslagen hadden gepleegd.

De historicus Barbara Manthe geeft in deze lezing een overzicht van het terroristische geweld van rechts in de geschiedenis van de Bondsrepubliek. Ze laat aan de hand van een reeks voorbeelden zien hoe daders radicaliseerden en netwerken vormden. Ze bespreekt hoe politiek en samenleving schipperden tussen bagatelliseren, ontkennen en hard aanpakken. En ze toont aan hoe zeer ons zelfbeeld als samenleving bepaald wordt door het gesprek over wat ons bedreigt.

Na de lezing geeft historicus Moritz Föllmer (UvA) in een kort commentaar een aanzet tot discussie, die geleid wordt door Krijn Thijs (DIA).

De lezing van Barbara Manthe is Duitstalig. De aansluitende vragen en discussie kunnen ook in het Engels worden gevoerd.

Over de sprekers

Barbara Manthe is historicus en verbonden aan de Universiteit Bielefeld. Ze is gespecialiseerd in het Duitse rechtsextremisme en neonazisme. Zojuist verscheen van haar: Terror von Rechts. Geschichte einer andauernden Gefahr (2026).

Moritz Föllmer is universitair hoofddocent moderne geschiedenis aan de Universiteit van Amsterdam (UvA) met specialisaties in de Duitse geschiedenis en ideeën van individualiteit en urbaniteit in de twintigste eeuw. Zijn laatste boek is The Quest for individual Freedom. A twentieth century European history (2025).

Krijn Thijs is historicus en wetenschappelijk medewerker aan het Duitsland Instituut Amsterdam (DIA). Hij doet onderzoek naar de moderne geschiedenis van Duitsland en Nederland, met bijzondere belangstelling voor transfer en conflict, historiografie en herinnering, alsmede het contemporaine Berlijn.