Duitsland staat op 8 mei stil bij einde Tweede Wereldoorlog

Waar in Nederland op 4 en 5 mei wordt stilgestaan bij het einde van de Tweede Wereldoorlog, gebeurt dat in Duitsland op 8 mei. Op die dag in 1945 gaf het Duitse leger zich expliciet over aan de strijdkrachten van de Sovjet-Unie. Die hadden een paar dagen eerder de Duitse hoofdstad ingenomen. De Tweede Wereldoorlog in Europa was officieel ten einde. Door het tijdsverschil viert Rusland deze overwinning overigens op 9 mei.

Duitsland heeft altijd geworsteld met deze gedenkdag. In de DDR werd vanaf 1950 op 8 mei de bevrijding van het Duitse volk van het 'Hitlerfascisme' gevierd. In West-Duitsland was er na de oorlog lange tijd geen speciale aandacht voor deze gevoelige datum. Voor veel Duitsers betekende 8 mei 1945 capitulatie, verlies en nederlaag. 

'Tag der Befreiung'

In 1985 sprak de Duitse bondspresident Richard von Weizsäcker tijdens een beroemd geworden toespraak in de Bondsdag voor het eerst over 8 mei als ‘bevrijdingsdag’. “Die dag heeft ons allemaal bevrijd van het onmenselijke systeem van nationaal-socialistische tirannie”, zei hij.

Later kwam er van verschillende kanten kritiek op deze omduiding. Aan het feit dat veel Duitsers onderdeel uitmaakten van het nazi-systeem gaat de term Befreiung voorbij. Binnen uiterst rechtse kringen wordt vooral de nadruk gelegd op het slachtofferschap van de Duitsers en wordt de term bevrijding daarom als niet gepast gezien. Meer weten? Lees ons artikel '8 mei, een dag van bevrijding in Duitsland?' uit 2020.

Spanningen in Berlijn

Door de aanvalsoorlog van Rusland in Oekraïne zijn de Tweede Wereldoorlog-herdenkingen in Duitsland extra gespannen. Omdat het oosten van Duitsland en Berlijn door het Russische leger zijn bevrijd, was er tot 2022 ook een rol voor Russische vertegenwoordigers bij de herdenkingen daar. Die zijn nu niet meer welkom. Vooral in de hoofdstad Berlijn zijn er de afgelopen jaren spanningen geweest rond 8 en 9 mei. Ook dit jaar gelden er bij de Sovjet-oorlogsmonumenten in Treptower Park, Tiergarten en Schönholzer Heide strenge regels. Onder meer Russische en Sovjet-vlaggen en symbolen zijn niet toegestaan, evenals het spelen van Russische militaire liederen of het dragen van uniformen. Vlaggen en symbolen van Oekraïne vallen niet onder de verbodsregels na een rechtszaak die in 2023 door Oekraïense initiatiefnemers werd aangespannen. 

In Berlijn zijn ook tal van demonstraties en bijeenkomsten tegen fascisme gepland, zoals vrijdagmiddag in het Treptower Park. Vereniging Memorial, die zich inzet voor het verwerken en herdenken van misdaden die zijn begaan in de Sovjet-Unie, geeft daar ook rondleidingen. Daarin staat de propaganda van de Sovjet-Unie centraal en de verhalen over de 7.000 soldaten van het Rode Leger die in het Treptower Park liggen begraven.

Bevrijdingsdans 

In verschillende Duitse steden, waaronder Berlijn, Hamurg, Bremen en Keulen vindt dit jaar een 'Bevrijdingsdans' plaats op 8 mei. Iedereen kan meedoen met dit initiatief van Stiftung Erinnerung, Verantwortung, Zukunft (EVZ) en is bedoeld om een statement te maken voor menselijkheid en solidariteit. Ook in andere landen wordt meegedaan aan de 'Liberation Dance'. 

Museum Karlhorst in Berlijn besteedt ruimschoots aandacht aan het einde van de Tweede Wereldoorlog in Duitsland. In het gebouw waar het museum huist werd in 1945 de kapitulatie ondertekend.

Bekijk ook onze interactieve tijdlijn Kriegsende. Die laat zien wat er in de laatste maanden van de oorlog en de eerste maanden na de capitulatie gebeurde in Duitsland.