Politiek en Staatsinrichting:

Regeringen en partijen in de deelstaten
Federalisme

Na het Superwahljahr 2021 - met Bondsdagverkiezingen en vijf deelstaatverkiezingen - is 2022 iets rustiger. Toch gaan ook dit jaar inwoners van vier deelstaten naar de stembus: op 27 maart in Saarland, op 8 mei in Sleeswijk-Holstein, op 15 mei in Noordrijn-Westfalen en op 9 oktober in Nedersaksen. Een overzicht van de regeringen en de partijen in de deelstaten: 

De deelstaten hebben in het federale Duitsland veel zeggenschap. Ze hebben een eigen regering met een eigen minister-president en voeren bijvoorbeeld hun eigen onderwijs- en cultuurbeleid. Ze mogen zelfs meebeslissen over Europese aangelegenheden. Bovendien hebben de deelstaten ook invloed op de landelijke politiek via de Bondsraad, de vertegenwoordiging van de deelstaten in het parlement.

Ga direct naar :
Baden-Württemberg, Beieren, Berlijn, Brandenburg, Bremen, Hamburg, Hessen, Mecklenburg-Voorpommeren, Nedersaksen, Noordrijn-Westfalen, Rijnland-Palts, Saarland, Saksen, Saksen-Anhalt, Sleeswijk-Holstein, Thüringen

Baden-Württemberg

In Baden-Württemberg werden in maart 2021 de Groenen van minister-president Kretschmann opnieuw de grootste partij. De CDU haalde het slechtste resultaat in de deelstaat ooit, maar samen kregen de partijen genoeg stemmen om hun zogenoemde Kiwi-coalitie voor te zetten: een groen-zwarte regering, met Bündnis 90/Die Grünen als de grotere coalitiepartner. De AfD verloor ook flink en werd van de derde de vijfde partij. Getalsmatig was een coalitie van Groenen, SPD en FDP ook mogelijk, maar de Groenen en de CDU besloten samen door te gaan. Voor Kretschmann is het zijn derde termijn als minister-president.

Regering:
2021: De Groenen en de CDU o.l.v. minister-president Winfried Kretschmann (Groenen)
2016: De Groenen en de CDU o.l.v. minister-president Winfried Kretschmann (Groenen)

Vertegenwoordigd in het parlement (in procenten):
2021: Groenen (32,6), CDU (24,1), SPD (11,0), FDP (10,5), AfD (9,7) 
2016: Groenen (30,3), CDU (27), AfD (15,1), SPD (12,7), FDP (8,3)

Beieren

De CSU, de Beierse zusterpartij van de CDU, leed een zware nederlaag bij de deelstaatverkiezingen van oktober 2018 en verloor haar absolute meerderheid. Ook de SPD kreeg een flinke dreun. Grote winnaars waren de Groenen en de AfD. De CSU is wel de grootste partij gebleven en vormde een coalitie met de regionale partij Freie Wähler, die sinds 2008 in het Beierse deelstaatparlement zit. 

Regering:
2018: CSU en Freie Wähler o.l.v. Markus Söder (CSU)
2013: CSU o.l.v. Markus Söder (CSU, volgde in maart 2018 Horst Seehofer op, die minister van Binnenlandse Zaken in Merkel-IV werd) 

Vertegenwoordigd in het parlement (in procenten): 
2018: CSU (37,2), Groenen (17,5), FW (11,6), AfD (10,2), SPD (9,7), FDP (5,1) 
2013: CSU (47,7), SPD (20,6), FW (9,0), Groenen (8,6) 

Berlijn

Berlijn had sinds november 2016 een rood-rood-groene regering van SPD, Die Linke en de Groenen. Bij de verkiezingen van september 2021 bleef de SPD de grootste partij met 21,4 procent van de stemmen. De Groenen kregen 18,9 procent, een winst ten opzichte van 2016, waarmee ze in plaats van de CDU de tweede partij werden. Die Linke verloor iets en kwam uit op 14,1 procent van de stemmen. Daardoor kon de rood-rood-groene regering worden geconsolideerd. De AfD verloor flink, ze zakte van 14,2 naar 8 procent van de stemmen.

Regering:
2021: SPD, Die Linke en de Groenen o.l.v. burgemeester Franziska Giffey (SPD)
2016: SPD, Die Linke en de Groenen o.l.v. burgemeester Michael Müller (SPD)

Vertegenwoordigd in het parlement (in procenten):
2021: SPD (21,4), Groenen (18,9), CDU (18), Linke (14,1), AfD (8), FDP (7,1)
2016: SPD (21,6), CDU (17,6), Groenen (15,2), Linke (15,6), AfD (14,2), FDP (6,7)

Brandenburg

Bij de verkiezingen van september 2019 werd de AfD de tweede partij. De SPD verloor flink maar wist toch de grootste te blijven. Naast de AfD kwamen ook de Groenen als winnaars uit de bus. Omdat Die Linke veel heeft verloren, heeft de rood-rode regering die tot 2019 regeerde geen meerderheid meer. Minister-president Woidke heeft nu een regering gevormd met de CDU en de Groenen. Zo'n Kenia-coalitie (naar de kleuren van de Keniaanse vlag) heeft een ruimere meerderheid dan rood-rood-groen. Met de AfD wil geen van de andere partijen samenwerken.

Regering:
2019: SPD, CDU en Groenen o.l.v. minister-president Dietmar Woidke (SPD)
2014: SPD en Die Linke o.l.v. minister-president Dietmar Woidke (SPD)

Vertegenwoordigd in het parlement (in procenten):
2019: SPD (26,2), AfD (23,5), CDU (15,6), Die Linke (10,7), Die Grünen (10,8) BVB/FW (5) 
2014: SPD (31,9), CDU (23,0), Die Linke (18,6), AfD (12,2), Groenen (6,2), BVB (2,7)

Bremen

De SPD leed in mei 2019 in Bremen een zware nederlaag. Met een verlies van ruim 8 procent was ze niet langer de grootste partij: dat werd de CDU. Derde partij werd Die Grünen, daarna volgden Die Linke, de AfD, de FDP en de Bremense partij BIW. Die kreeg 2,4 procent van de stemmen maaar zit toch in het deelstaatparlement omdat voor deze regionale partij de kiesdrempel niet geldt. De CDU probeerde een Jamaica-coalitie (CDU, FDP, Groenen) te vormen, maar de Groenen wilden liever met de SPD en Die Linke samenwerken. Daardoor kreeg Bremen als eerste West-Duitse deelstaat een rood-rood-groene regering. 

Regering:
2019: SPD, Groenen en Die Linke, o.l.v. burgemeester Andreas Bovenschulte (SPD)
2015: SPD en Groenen o.l.v. burgemeester Carsten Sieling (SPD) 

Vertegenwoordigd in het parlement (in procenten):
2019: CDU (26,7), SPD (24,9), Groenen (17,4), Die Linke (11,3) AfD (6,1), FDP (5,9), BIW (2,4) 
2015: SPD (32,8) CDU (22,4), Groenen (15,1), Die Linke (9,5) FDP (6,6), AfD (5,5), BIW (3,2) 

Hamburg

De SPD bleef bij de verkiezingen van februari 2020, ondanks verliezen, de grootste partij. Coalitiepartner Die Grünen won flink. Minister-president Peter Tschentscher (SPD) kon zijn rood-groene regering daarom voortzetten. De CDU haalde haar slechtste resultaat in een deelstaat ooit. De rechts-nationalistische AfD haalde de kiesdrempel van 5 procent net wel, de liberale FDP net niet. Die was 5 jaar geleden na een lange reeks nederlagen in de deelstaten juist weer in het parlement gekozen.

Regering:
2020: SPD en Die Grünen, o.l.v. minister-president Peter Tschentscher (SPD)
2015: SPD en Die Grünen, o.l.v. minister-president Peter Tschentscher (SPD, volgde in maart 2018 Olaf Scholz op die minister van Financiën in Merkel IV werd)

Vertegenwoordigd in het parlement (in procenten):
2020: SPD (39,2), Groenen (24,2), CDU (11,2), Linke (9,1), AfD (5,3), FDP (4,9) 
2015: SPD (45,6), CDU (15,9), Groenen/GAL (12,3), Die Linke (8,5), FDP (7,4), AfD (6,1)

Hessen

De CDU en de SPD kregen een zware nederlaag te verduren bij de verkiezingen van oktober 2018. De Groenen werden de tweede partij. De AfD haalde 13,1 procent en was op dat moment in alle zestien Duitse deelstaatparlementen vertegenwoordigd. De CDU en de Groenen haalden een minieme meerderheid waardoor ze hun coalitie, die ze in 2013 begonnen, konden voortzetten.  

Regering:
2018: CDU en Groenen, o.l.v. minister-president Boris Rhein (CDU, volgde in mei 2022 Volker Bouffier op die na 12 jaar ruimte maakte voor zijn opvolger)
2013: CDU en Groenen, o.l.v. minister-president Volker Bouffier (CDU)

Vertegenwoordigd in het parlement (in procenten):
2018: CDU (27,0), Die Grünen (19,8), SPD (19,8), AfD (13,1), FDP (7,5), Die Linke (6,3) 
2013: CDU (38,3), SPD (30,7), Groenen (11,1), Die Linke (5,2), FDP (5,0) 

Mecklenburg-Voorpommeren

Bij de deelstaatverkiezingen van september 2021 was de SPD, onder leiding van Manuela Schwesig, de grote winnaar. De partij haalde 39,6 procent van de stemmen, 9 procent meer dan bij de verkiezingen in 2016. De SPD ruilde coalitiepartner CDU in voor Die Linke en vormde daarmee een rood-rode regering. In 2016 haalden De Groenen en de FDP de kiesdrempel niet in de deelstaat, maar in 2021 keerden ze terug in het deelstaatparlement. 

Regering:
2021: SPD en Die Linke o.l.v. minister-president Manuela Schwesig (SPD)
2016: SPD en CDU o.l.v. minister-president Manuela Schwesig (SPD, volgde in 2017 Erwin Sellering op die wegens ziekte moest aftreden)

Vertegenwoordigd in het parlement: (in procenten) 
2021: SPD (39,6); AfD (16,7); CDU (13,3); Die Linke (9,9); Groenen (6,3); FDP (5,8)
2016: SPD (30,6); AfD (20,8); CDU (19); Die Linke (13,2)

Nedersaksen

Bij de verkiezingen in oktober 2017 boekte de SPD een verrassende winst na het slechte resultaat bij de Bondsdagverkiezingen een maand eerder. De verkiezingen in Nedersaksen vonden vervroegd plaats omdat de rood-groene coalitie van Stephan Weil zijn krappe meerderheid was kwijtgeraakt door de overstap van een groene afgevaardigde naar de CDU. De SPD en de Groenen verloren bij de verkiezingen hun meerderheid. Omdat de FDP regeren met beide partijen uitsloot, vormde de SPD met de CDU - die de tweede partij werd - een zogeheten grote coalitie. De AfD werd met 6,2 procent van de stemmen nieuw in het deelstaatparlement gekozen.

Regering:
2017: SPD en CDU o.l.v. minister-president Stephan Weil (SPD)
2013: SPD en Groenen o.l.v. minister-president Stephan Weil (SPD)

Vertegenwoordigd in het parlement (in procenten):
2017: SPD (36,9), CDU (33,6), Groenen (8,7), FDP (7,5), AfD (6,2) 
2013: CDU (36,0), SPD (32,6), Groenen (13,7), FDP (9,9)

Noordrijn-Westfalen

Bij de verkiezingen van mei 2022 haalde de CDU 35,7 procent en bleef de grootste partij. Ook de Groenen behoorden tot de winnaars: zij werden met 18,2 procent de derde partij in NRW. De SPD moest in het voormalig sociaaldemocratische bolwerk genoegen nemen met 26,7 procent - de slechtste uitslag van de afgelopen decennia en ook een teleurstelling omdat de peilingen een nek-aan-nek-race van CDU en SPD hadden voorspeld. De FDP, die tussen 2017 en 2022 samen met de CDU regeerde, verloor flink en kwam maar net boven de kiesdrempel uit. Minister-president Hendrik Wüst (CDU) kon zijn regering met alleen de FDP niet voortzetten en heeft een coalitie de Groenen gevormd.  

Regering:
2022: CDU en de Groenen o.l.v. minister-president Hendrik Wüst (CDU)
2017: CDU en FDP, o.l.v. Hendrik Wüst (CDU, volgde in oktober 2021 Armin Laschet op, die als lijsttrekker van de CDU/CSU voor de Bondsdagverkiezingen naar de landelijke politiek vetrok)

Vertegenwoordigd in het parlement:
2022: CDU (35,7), SPD (26,7), Groenen: (18,2), FDP (5,9), AfD (5,4) (voorlopige uitslag)
2017: CDU (33,0), SPD (31,2), FDP (12,6), AfD (7,4), Groenen (6,4)

Rijnland-Palts

In Rijnland-Palts werd de SPD van minister-president Malu Dreyer bij de verkiezingen van maart 2021 opnieuw de grootste. Tweede partij werd de CDU, hoewel die het slechtste resultaat in de deelstaat ooit haalde. Ook de AfD verloor flink. De Groenen wonnen juist en werden van de vijfde de derde partij. Nieuw in het deelstaatparlement kwam de regionale partij Freie Wähler, die al eerder in Beieren werd gekozen en daar sinds 2018 meeregeert. Dreyer zette na de verkiezingen haar zogenoemde Ampelkoalition (stoplichtcoalitie) van SPD, FDP en Groenen voort, genoemd naar de partijkleuren rood-geel-groen. Het is voor Dreyer haar derde termijn als minister-president.

Regering:
2021: SPD, FDP en Groenen o.l.v. Malu Dreyer (SPD) 
2016: SPD, FDP en Groenen o.l.v. Malu Dreyer (SPD)

Vertegenwoordigd in het parlement (in procenten):
2021: SPD (35,7), CDU (27,7), Groenen (9,3), AfD (8,3), FDP (5,5), Freie Wähler (5,4) 
2016: SPD (36,2), CDU (31,8), AfD (12,6), FDP (6,2), Groenen (5,3)

Saarland

Bij de verkiezingen van maart 2022 haalde de SPD verrassend een absolute meerderheid. De scoiaaldemocraten in Saarland konden daardoor alleen gaan regeren. De CDU, die sinds 1999 de premier in de deelstaat leverde, verloor flink. Ook Die Linke incasseerde een fikse nederlaag en verloor meer dan 10 procent. Daarmee miste ze de kiesdrempel. Volgens de voorlopige uitslag bleven de FDP en de Groenen eveneens onder de benodigde 5 procent, waardoor slechts drie partijen in het deelstaatparlement zijn gekozen: de SPD, de CDU en de AfD. 

Regering:
2022: SPD o.l.v. Anke Rehlinger (SPD)
2017: CDU en SPD, o.l.v. Tobias Hans (CDU, volgde in maart 2018 Annegret Kramp-Karrenbauer op, die secretaris-generaal van de CDU werd)

Vertegenwoordigd in het parlement (in procenten):
2022: SPD: (43,5), CDU: (28,5), AfD (5,7) (voorlopige uitslag)
2017: CDU: (40,7), SPD: (29,6), Linke (12,8), AfD (6,2)

Saksen

De AfD wist haar resultaat uit 2014 bij de verkiezingen van september 2019 in Saksen bijna te verdriedubelen en werd daarmee de tweede partij. De CDU verloor, maar bleef wel de grootste. De SPD haalde het slechtste resultaat in een deelstaat ooit en ook Die Linke leed verlies. Winst was er bij de Groenen. Omdat geen van de andere partijen met de AfD wil samenwerken en voor de CDU ook Die Linke uitgesloten is, was coalitievorming moeilijk. Maar CDU, SPD en Groenen werden het - ondanks de verschillen tussen met name CDU en Die Grünen - toch eens over de vorming van een zogenoemde Kenia-coalitie (naar de kleueren van de Keniaanse vlag). Het is de derde op deelstaatniveau. 

Regering:
2019: CDU, Groenen en SPD, o.l.v. minister-president Michael Kretschmer (CDU)
2014: CDU en SPD, o.l.v. minister-president Michael Kretschmer (CDU, volgde in december 2017 Tillich op, die opstapte na het slechte resultaat van de CDU in Saksen bij de Bondsdagverkiezingen)

Vertegenwoordigd in het parlement:
2019: CDU (32,1), AfD (27,5) Die Linke (10,4), Die Grünen (8,6), SPD (7,7) 
2014: CDU (39,4), Linke (18,9), SPD (12,4), AfD (9,7), Groenen (5,7)   

Saksen-Anhalt

In Saksen-Anhalt haalde de CDU bij de verkiezingen in 2021 een onverwacht grote overwinning. Volgens de peilingen zou het een nek-aan-nek-race tussen de CDU en de AfD worden. Maar de AfD verloor, hoewel ze wel de tweede partij bleef. CDU-minister-president Haseloff noemde de uitslag 'een duidelijk teken tegen rechts'. Die Linke en de SPD verloren, de Groenen wonnen licht, maar veel minder dan gehoopt. De FDP, die in 2016 de kiesdrempel niet had gehaald, keerde weer terug in het deelstaatparlement. Getalsmatig kon Haseloff zijn Kenia-coalitie van CDU, SPD en Groenen (genoemd naar de kleuren van de Keniaanse vlag: zwart, rood, groen), voortzetten. Zelfs een coalitie van alleen CDU en SPD had een minieme meerderheid, maar dat was Haseloff te onzeker. In september 2021 kwam daarom de eerste Duitsland-coalitie van CDU, SPD en FDP (naar de Duitse vlag: zwart, rood, geel) in de deelstaat tot stand. 

Regering:
2021: CDU, SPD en FDP o.l.v. minister-president Reiner Haseloff (CDU)
2016: CDU, SPD en Groenen o.l.v. minister-president Reiner Haseloff (CDU)

Vertegenwoordigd in het parlement:
2021: CDU (37,1), AfD (20,8), Die Linke (11,0), SPD (8,4), FDP (6,4), Groenen (5,9)
2016: CDU (29,8), AfD (24,3), Die Linke (16,3), SPD (10,6), Groenen (5,2)

Sleeswijk-Holstein

Bij de verkiezingen van mei 2022 haalde de CDU in Sleeswijk-Holstein een enorme winst: ze komt volgens de voorlopige uitslag uit op 43,4 procent (+11,4 procent). De SPD verloor flink, haalde 16 procent en werd daarmee kleiner dan de Groenen. Die kwamen uit op 18,3 procent. De FDP haalde 6,4 procent en de regionale Deense minderheidspartij SSW 5,7 procent. De AfD en Die Linke haalden de kiesdrempel niet. Het is voor het eerst sinds 2014, toen de AfD mee ging doen aan deelstaatverkiezingen, dat ze niet in een deelstaatparlement is gekozen. De winst van de CDU wordt grotendeels toegeschreven aan de populariteit van miniser-president Daniel Günther. Hij vormde een regering met de Groenen, maar zonder de FDP, die tussen 2017 en 2022 nog mee regeerde in de zogeheten Jamaica-coalitie (naar de kleuren van de Jamaicaanse vlag).   

Regering:
2022: CDU en Groenen o.l.v. Daniel Günther (CDU)
2017: CDU, Groenen en FDP o.l.v. Daniel Günther (CDU)

Vertegenwoordigd in het parlement (in procenten):
2022: CDU (43,4), Groenen (18,3), SPD (16), FDP (6,4), SSW (5,7) (voorlopige uitslag)
2017: CDU (32,0), SPD (27,3), Groenen (12,9), FDP (11,5), AfD (5,9), SSW (3,3) 

Thüringen

Bij de verkiezingen van 2019 werd Die Linke, voor het eerst in een deelstaat, de grootste partij. De AfD, aan de andere kant van het politieke spectrum, kwam als tweede uit de bus. Die Linke leidde sinds 2014 een regering met SPD en Groenen, omdat de CDU - destijds de grootste - geen coalitie kon vormen. Met de uitslag van 2019 had deze regering van minister-president Bodo Ramelow geen meerderheid meer. Dat maakte regeringsvorming lastig. Geen van de partijen wilde met de AfD in zee en de CDU wilde niet met Die Linke samenwerken. Die Linke, de SPD en de Groenen besloten daarop een minderheidsregering te vormen. Bij de verkiezing van de minister-president - normaal een formaliteit - in februari 2020 werd Ramelow echter weggestemd en won de liberaal Thomas Kemmerich met steun van de AfD-parlementariërs. Dat leidde tot zoveel ophef, dat Kemmerich besloot zijn ambt neer te leggen. In maart werd Ramelow - na drie stemrondes - alsnog tot minister-president gekozen van een rood-rood-groene minderheidsregering, met de bedoeling in 2021 nieuwe verkiezingen uit te schrijven. Daarvan kwam het niet, waardoor Ramelows minderheidsregering nog steeds in ambt is.   

Regering:
2020: Minderheidsregering van Die Linke, SPD en de Groenen o.l.v. Bodo Ramelow (Die Linke) 
2014: Die Linke, SPD en de Groenen o.l.v. Bodo Ramelow (Die Linke)  

Vertegenwoordigd in het parlement (in procenten):
2019: Die Linke (31,0), AfD (23,4), CDU (21,8), SPD (8,2), Groenen (5,2), FDP (5,0)
2014: CDU (33,5), Die Linke (28,2), SPD (12,4), AfD (10,6), Groenen (5,7)  

Afbeeldingen kaartjes deelstaten: Wikipedia/David Liuzzo/cc


top
Op deze site worden cookies gebruikt, wilt u hiermee akkoord gaan?
Accepteer Weiger