‘We gaan gevaar van AfD-regering direct merken’
Verkiezingen in Saksen-Anhalt

Voor de maatschappelijke organisatie Miteinander e.V. in Halle zou een AfD-regering in Saksen-Anhalt het einde betekenen van de overheidssubsidie waar ze van afhankelijk is. Daar maakt mede-oprichter Torsten Hahnel zich geen illusies over. Zijn organisatie zet zich in voor de democratie en voor slachtoffers van rechtsextreem geweld en wordt in het AfD-verkiezingsprogramma genoemd als een van de organisaties die de partij zo snel mogelijk wil afschaffen. In dat programma propageert de AfD vaderlandsliefde en hekelt ze organisaties die zich inzetten voor de democratie, voor diversiteit en tegen racisme.

“We nemen de plannen die in het AfD-programma staan heel serieus”, zegt Hahnel als hij begin juni in Halle met de redactie van Duitslandweb spreekt. Hij denkt niet dat het in de praktijk wel mee zal vallen als de AfD zou gaan regeren. We gaan het gevaar van een AfD-regering direct merken, zegt hij. Hahnel is bezig met de vraag wat hij moet doen als Miteinander e.V. geen geld meer krijgt en de deuren moet sluiten. “Ik kan me niet goed voorstellen dat ik dan nog hier in Saksen-Anhalt blijf. Ik wil niet toekijken hoe alles wat wij in 30 jaar hebben opgebouwd, wordt teruggedraaid. Aan de andere kant moeten we dan juist hier blijven en ons verzetten.”

Miteinander e.V. werd eind jaren 90 opgericht in een tijd waarin neonazi’s in Saksen-Anhalt dominant aanwezig waren en extreemrechts geweld toenam. Een belangrijk onderdeel van het werk van Hahnel en zijn organisatie is Opferberatung, het ondersteunen van slachtoffers van extreemrechts geweld. Anders dan in Nederland is dat een groot maatschappelijk probleem. De binnenlandse veiligheidsdienst Verfassungsschutz noemde het eerder dit jaar de grootste bedreiging voor de Duitse democratie.

In Saksen-Anhalt is extreemrechts geweld alomtegenwoordig. Het gaat om gewelddadige aanvallen op asielzoekers en migranten, linkse politici en mensen die bijvoorbeeld vluchtelingen helpen. In 2025 werden in Saksen-Anhalt 229 gevallen van zulk geweld geregistreerd.

Miteinander e.V. analyseert ook de ontwikkeling van extreemrechts in Saksen-Anhalt, en maakt die informatie publiek. Hahnel en zijn collega’s bieden net als vergelijkbare maatschappelijke organisaties weerstand tegen anti-democratische krachten. “We proberen mensen bij de democratie en de samenleving te betrekken, bijvoorbeeld met informatiestands, festivals en bijeenkomsten.” Ze organiseren tegendemonstraties als rechts-extremisten de straat op gaan en proberen de invloed van extreemrechts in te perken. Zo heeft Miteinander e.V. veel protest weten te mobiliseren toen de rechts-extremistische Identitäre Bewegung (IB) in 2017 een huis in Halle had gekocht om van daaruit projecten uit te voeren. Het verzet in de buurt was zo groot, dat de IB uiteindelijk vertrok.

Zulke weerstand bieden is hard nodig, zegt Hahnel. Onder invloed van de AfD zijn het politieke en maatschappelijk debat in de deelstaat behoorlijk naar rechts opgeschoven, zegt hij. “Als je je hier tegen extreem-rechts keert, moet je je ook tegen de AfD keren. De partij is inmiddels een centraal element in het netwerk.” Zo zien neonazi’s en andere rechts-extremisten de partij ook, legt Hahnel uit. Zij stemmen op de AfD en gaan naar partijbijeenkomsten.

De financiële steun voor organisaties als Miteinander e.V. staat al langer onder druk, ook vanuit de bondsregering in Berlijn. Eerder dit jaar maakte minister van Onderwijs Karin Prien (CDU) bekend dat het financieringsprogramma ‘Demokratie leben’ op de schop gaat. Dat is funest voor organisaties als Miteinander en voedt ook het wantrouwen tegen wat in Duitsland de Zivilgesellschaft heet, het maatschappelijk middenveld, zegt Hahnel.

De medewerkers van Miteinander e.V. hebben de afgelopen maanden hard gewerkt om te voorkomen dat hun worst case scenario - een absolute meerderheid voor de AfD - niet uitkomt. Dinsdag mailde Hahnel: “De laatste peiling (waarin de AfD iets daalde, red.) en de ongelooflijke hoeveelheid activiteiten tegen een machtsovername door de AfD geven aanleiding tot hoop.”

Universiteit Halle

Ook aan de twee universiteiten in de deelstaat zijn de zorgen groot. Omdat in Duitsland de deelstaten verantwoordelijk zijn voor het onderwijsbeleid kan een mogelijke AfD-regering daar snel ingrijpen. “De universiteiten zullen als een van de eerste aangevallen worden, omdat daar relatief snel zichtbare resultaten te boeken zijn voor de AfD”, zegt Roland Bloch in gesprek met Duitslandweb. Hij werkt aan de Universiteit in Halle bij het Center for School and Educational Research. Een AfD-regering zou voor de universiteit ‘behoorlijk catastrofaal’ zijn, zegt hij. 

Bij direct ingrijpen staan er wel nog wetten in de weg, maar een AfD-deelstaatminister kan wel onmiddellijk invloed uitoefenen via de financiering. Bloch wijst op de Verenigde Staten, waar de regering-Trump ook direct de pijlen richtte op universiteiten en wetenschappelijke instellingen. 

De AfD heeft aangekondigd dat er geen geld meer komt voor diversiteitsbeleid als de partij het voor het zeggen zou krijgen. Ook kan de regering volgens Bloch beïnvloeden welke leerstoelen en onderzoeksprogramma's gefinancierd worden. In het AfD-verkiezingsprogramma staat bijvoorbeeld dat de partij genderstudies wil afschaffen. Ze wil een instituut voor kritisch islamonderzoek en een leerstoel voor demografie aan de universiteit van Halle. Die leerstoel moet er komen om het ‘uitsterven van ons volk’ tegen te gaan. 

Universiteiten weerbaarder maken

Bloch zoekt samen met collega’s naar manieren om de universiteit weerbaarder te maken tegen ideologische beïnvloeding. De nationale overheid heeft daar nu ook onderzoeksgeld voor beschikbaar gesteld, maar die onderzoeken hebben een looptijd van drie jaar. “Daar hebben we voor deze verkiezingen niks aan”, zegt Bloch. Hij onderzoekt liever wat de universiteit nu al kan doen. “Duitse universiteiten zijn zeer log, als daar iets moet veranderen, voor het door de commissies is en besloten wordt… dat is een groot probleem.” 

De directie van de universiteit in Halle is zich bewust van het gevaar en probeert zich voor te bereiden, zegt Bloch, bijvoorbeeld door benoemingsprocedures versneld af te ronden. De AfD heeft aangekondigd in het openbaar bestuur personeel te willen vervangen door gelijkgestemden en dat dreigt volgens Bloch ook voor de universiteiten. 

Ook nu de partij nog niet aan de macht is, ondermijnt ze de wetenschap al. Vorig najaar vroeg de AfD in het deelstaatparlement om lijsten met opleidingen, leerlingaantallen, projecten, functies en leerstoelen op het gebied van genderstudies en postcolonialstudies. Zijn eigen universiteitsbestuur had deze vraag aanvankelijk zonder verweer neergelegd bij de faculteiten. “We waren daarop niet voorbereid. Sommigen hebben de lijsten opgesteld, anderen zeiden: Hoe kan je dat nou doen??” 

Om het worst-case-scenario van een AfD-regering af te wenden, riepen docenten van de Universiteit Halle hun studenten op om zich als inwoner in te schrijven bij de gemeente, zodat ze mee kunnen doen aan de deelstaatverkiezingen. Veel studenten zijn nog geregistreerd in de plaats waar ze zijn opgegroeid. Het is een van de vele initiatieven in de deelstaat om kiezers te mobiliseren tegen een monsterzege voor de AfD.

Over de totstandkoming van dit artikel:
De redactie van Duitslandweb bezocht de deelstaat Saksen-Anhalt in juni in de aanloop naar de deelstaatverkiezingen op 6 september 2026. De gesprekken met Torsten Hahnel en Roland Bloch waren onderdeel van deze reis.