Studie: Racisme in Duitse instanties wijdverbreid

Instanties hebben de neiging discriminatie als probleem van individuele personen af te doen, zei onderzoeksleider Gert Pickel van de universiteit van Leipzig tijdens een persgesprek maandag. Ze hebben te weinig oog voor institutioneel en structureel racisme. Als voorbeeld noemt hij de grote verschillen in de behandeling van Oekraïense en Syrische vluchtelingen. Dat is bewust zo georganiseerd, maar heeft ongelijke behandeling tot gevolg en wordt daarom als institutioneel racisme aangemerkt.

Ander voorbeeld is een negatieve houding ten opzichte van Sinti en Roma die een oudere medewerker overdraagt aan jongere medewerkers, “bij wijze van spreken in de koffiepauze”, aldus Pickel. Uit de studie komt volgens hem ook naar voren dat er regionale verschillen zijn in de houding van medewerkers die het maatschappelijke klimaat in een regio weerspiegelen. 

Aanbevelingen

De wet op gelijke behandeling geldt voor overheidsinstanties wel voor de omgang met personeel, maar niet voor de omgang met burgers en cliënten. Dat zou moeten veranderen, is een van de aanbevelingen uit het onderzoek. Dan kunnen burgers zich tenminste ergens op beroepen als ze zich gediscrimineerd voelen.

Het is belangrijk dat instanties erkennen dat er racisme in hun organisatie is en dat ze zich daar duidelijk tegen uitspreken, concluderen de onderzoekers. Organisaties moeten een diversiteits- en anti-racismebeleid hebben en dat ook uitdragen.

Een ander probleem is het gebrek aan mogelijkheden om een klacht in te dienen. Instanties moeten intern en extern aanspreekpunten organiseren waar mensen terecht kunnen als ze zich gediscrimineerd voelen, opperen de onderzoekers.

Ook taalbarrières vormen een risico op discriminatie. In hoeverre mensen geholpen worden met aanvragen verschilt sterk, ontdekten de onderzoekers. Mensen die de Duitse taal niet goed machtig zijn, werden soms eerder afgewezen. Het zou niet van de welwillendheid van individuele ambtenaren moeten afhangen of iemand succesvol een aanvraag kan indienen, schrijven de onderzoekers in hun conclusies.

Overigens ervaren niet alleen cliënten maar ook medewerkers van instanties racistische discriminatie. “We hadden meerdere medewerkers die zeiden racistische discriminatie te hebben ervaren en die niet wisten wat ze nu moesten doen. Ook voor hen ontbreekt het aan aanspreekpunten.” Pickel: “Soms bleef de medewerkers als enige mogelijkheid om bij een andere dienst te gaan werken.”

Het onderzoek is uitgevoerd door tien instituten en omvat 23 deelprojecten. Met vragenlijsten, interviews, meeloopdagen en gesprekken met slachtofferorganisaties hebben de onderzoekers zich een beeld gevormd. Bij de federale politie, het arbeidsbureau, de douane en de instantie voor vluchtelingenopvang is een uitgebreide enquête gehouden onder het personeel. De Bundespolizei heeft kritisch gereageerd op de studie en vindt dat die methodologisch tekortschiet. 

De onderzoekers hebben bij wel meer diensten weerstand ervaren, zei Pickel. Een deelstaat weigerde zelfs alle medewerking.

Het onderzoek is uitgevoerd in opdracht van het ministerie van Binnenlandse Zaken in het kader van het actieprogramma rechts-extremisme en racisme. De opdracht werd nog door de regering-Merkel gegeven, eind 2021. De huidige minister van Binnenlandse Zaken, Alexander Dobrindt (CSU), heeft zich niet over de resultaten uitgelaten.

Volgens de anti-discriminatie-'ombudsman' van de regering, Ferda Ataman, probeert het ministerie het onderzoek onder het tapijt te vegen. Het werd eerder deze maand op de website geplaatst zonder dat daar verder ruchtbaarheid aan werd gegeven. In de begeleidende tekst wordt duidelijk gemaakt dat het niet om een regeringsrapport gaat, maar om een onafhankelijk wetenschappelijk onderzoek. Ook wordt gelinkt naar twee stellingnames van de Bundespolizei en het Bundesamt für Migration und Flüchtlinge waarin kritische kanttekeningen bij het onderzoek worden gemaakt.  

Download de studie en verschillende deelstudies via het Forschungsinstitut Gesellschaftlicher Zusammenhalt