'Duitse regiokrant positiever over Nederland dan andersom'

De Duitse regionale dagbladen die De Ruiter onderzocht, berichten vaker over wat er in de Nederlandse regio over de grens gebeurt dan andersom, vertelt ze telefonisch aan Duitslandweb. Duitsers voelen zich meer verbonden met hun regio dan met het hele land, omdat Duitsland zo groot is. Op die manier zien ze het Nederlandse gebied aan de andere kant van de grens deels ook nog als ‘hun’ regio, aldus De Ruiter. “En voor de regiokaternen van de Duitse kranten in het Rijn-Waal-gebied valt er in Nederland ook meer te halen. Arnhem en Nijmegen zijn dichterbij dan Düsseldorf en Duisburg en bieden Duitse lezers een groter cultureel en toeristisch aanbod dan Emmerich of Kleve.” 

Andersom is Duisburg groter dan Arnhem en Nijmegen, maar voor de Nederlandse regionale kranten in het Rijn-Waal-gebied te ver weg om als interessant onderwerp voor de eigen lezers te dienen. “Behalve als het om de kerstmarkten gaat”, zegt De Ruiter lachend. In het niet-regionale deel van de kranten, het zogenoemde mantelkatern, berichten de Nederlandse journalisten juist vaker over Duitsland dan andersom. “Voor Nederland is Duitsland politiek en economisch relevant”, aldus De Ruiter. “Nederland is dat voor Duitsland in veel mindere mate.”

De Ruiter onderzocht voor haar proefschrift vier regionale kranten die in het Rijn-Waal-gebied verschijnen: aan de Nederlandse kant de Gelderlander en de Limburger, aan de Duitse kant de NRZ (Neue Rhein/Neue Ruhr Zeitung) en de Rheinische Post. “Die kranten zijn goed met elkaar te vergelijken”, zegt ze. Dat ze voor het Rijn-Waal-gebied koos, is geen toeval: ze werkt al jaren bij de Euregio Rijn-Waal, sinds 2023 als plaatsvervangend directeur. Haar proefschrift schreef ze daarnaast, als buitenpromovendus aan de Radboud Universiteit Nijmegen.

Nieuw beeld van Nederland 

Hoe Nederlandse en Duitse regionale media over elkaar berichten, hangt natuurlijk af van de regio die je onderzoekt, zegt De Ruiter, van hun geschiedenis en hun ligging. In de Euregio Rijn-Waal delen Nederland en Duitsland een lange geschiedenis met elkaar, legt ze uit. In de middeleeuwen vormden verschillende regio’s in het gebied één geheel in het hertogdom Gelre. Tot begin negentiende eeuw lagen enkele Kleefse enclaves in Nederland. En ook de geschiedenis van de verschillende Hanzesteden in de regio verbindt beide landen met elkaar. “Daardoor herkennen we veel van elkaar”, zegt De Ruiter. 

Toch constateerde ze verschillen in hoe Nederlanders en Duitsers in de Rijn-Waal-regio naar elkaar kijken. Nederlandse journalisten gebruikten vaker negatieve frames dan hun Duitse collega’s, ontdekte ze in de berichtgeving. “Daar zijn ze zich niet van bewust, merkte ik uit de gesprekken die ik met journalisten heb gevoerd. Ze willen juist geen negatieve frames gebruiken. Maar aan de Nederlandse kant zag ik dat de Tweede Wereldoorlog en het anti-Duitse sentiment dat daaruit voortkwam toch nog steeds onbewust een rol speelde”, vertelt de Ruiter.

Duitse journalisten maakten juist vaker gebruik van positieve frames over Nederland. Ook zij doen dat niet bewust, zegt De Ruiter. “Dan gaat het om onschuldige clichés als tulpen en klompen.” Al is daar wel verandering in gekomen, ziet De Ruiter. In eerste instantie al begin jaren 2000, na de moorden op Pim Fortuyn en Theo van Gogh. “Maar nu heb je bijvoorbeeld ook de plofkraken door Nederlanders in Duitsland. En de drugsproblematiek. Dat vinden ze in Duitsland eigenlijk niet bij Nederland passen, maar het hoort toch ook wel bij het nieuwe beeld dat ze van Nederland hebben.” Daarover willen Duitse journalisten ook berichten, zeiden ze in gesprek met De Ruiter.

Tijdens de coronapandemie ontdekten de Duitse dagbladen die De Ruiter onderzocht Nederland als verdienmodel. Een van de Duitse kranten die over de Duitse coronaregels berichtte, merkte dat die artikelen ook veel door Nederlanders werden gelezen. Juist in het grensgebied hadden alle verschillende coronavoorschriften grote gevolgen voor de mensen die in het andere land werkten, studeerden of familie hadden. “De Duitse regionale media zijn toen meer over Nederland gaan schrijven”, zegt De Ruiter. “Die artikelen werden werd ook goed aangeklikt.” Aan Nederlandse kant speelt dat minder. “Een Nederlandse redacteur zei: ‘We kunnen niet zien hoe vaak artikelen over Duitsland worden aangeklikt, want dat is bij ons geen aparte categorie.’” Ze zien wel dat artikelen over goedkoop boodschappen doen en tanken goed worden gelezen. “Maar dat zien de Nederlandse dagbladen niet als Duitsland-berichtgeving. Dat is voor hen meer consumentisme en toerisme.” 

Arbeidsmigratie

Toen De Ruiter aan haar promotieonderzoek begon, was een van haar vragen - ingegeven door haar werk voor de Euregio - waarom je Europees nieuws zo weinig terugziet in regionale media. Juist in het grensgebied worden mensen geconfronteerd met verschillen in de manier waarop hun landen Europese regels uitvoeren. Dan is Europees nieuws toch makkelijker te vertalen naar de praktijk van alledag, dacht ze. Uit haar gesprekken met de Duitse redacteuren bleek ook dat die Europa een belangrijk onderwerp vinden, dat maakt in hun ogen onderdeel uit van hun taak als hoeder van de democratie. “Dat aspect kwam bij de Nederlandse journalisten minder ter sprake.”

Toch bleek in beide landen dat de journalisten dat Europese nieuws of landelijke nieuws uit het buurland eigenlijk meer iets vinden voor het mantelkatern met het algemene nieuws dan voor het regiokatern, aldus De Ruiter. Maar als Europese thema’s of onderwerpen uit het buurland de mensen in de grensregio direct raken, schrijven de regionale bladen er wel over. “Neem een thema als arbeidsmigratie. Nederlandse bedrijven huisvesten arbeidsmigranten goedkoop in de Duitse grensregio, omdat de regelgeving in beide landen verschilt. Dat zorgt voor problemen. Goede berichtgeving daarover kost veel tijd, maar het levert ook wat op. Het thema is maatschappelijk relevant en de politiek moet er iets mee.”

Al zou De Ruiter het goed vinden als ook de verworvenheden meer aandacht krijgen, die blijkbaar vaak als vanzelfsprekend worden beschouwd. “In 2022 werden bijvoorbeeld de roamingkosten binnen de EU afgeschaft. En we kunnen over de grens boodschappen doen, naar school, al die bewegingen over en weer. Dat is heel positief voor de grensregio.”   

Het leukste deel van haar onderzoek vond De Ruiter de interviews die ze voerde met de redacteuren van de vier kranten. Tijdens de gesprekken werden de journalisten zich meer bewust van hun rol in de berichtgeving over het andere land, merkte ze. “Ze zeiden dat ze eigenlijk meer zouden moeten samenwerken met de regionale krant uit het buurland. Ik meen dat nu ook terug te zien in die vier dagbladen, dat ze meer contact hebben onderling. En ik weet dat de redacteuren van de Gelderlander en de NRZ nu samen een appgroepje hebben, om nieuws en foto’s uit te wisselen.”