Duitslandweb logo Duitslandweb

'Werk ohne Autor': episch drama oogst kritiek

Achtergrond - 25 januari 2019 - Auteur: Wiebke Pittlik

Met ‘Das Leben der Anderen’ (2006) heeft hij voor velen de DDR-dictatuur invoelbaar gemaakt. De verwachtingen waren hooggespannen toen regisseur Florian Henckel von Donnersmarck aankondigde weer op een stuk Duitse geschiedenis in te zoomen. ‘Werk ohne Autor- Never Look Away’ is een grootse productie met een sterrencast en een verhaal dat drie uur lang boeit. Toch krijgt hij er van sommige recensenten flink van langs.

'Werk ohne Autor': episch drama oogst kritiek
© 2018 Buena Vista International/ Pergamon Film/ Wiedemann&Berg Film
Tom Schilling als Kurt Barnert

‘Werk ohne Autor’ gaat donderdag in Nederland in première. Dinsdag werd bekend dat de film is genomineerd voor de Oscar voor beste niet-Engelstalige film. Ook het camerawerk is met een Oscarnominatie beloond. Henckel von Donnersmarck won eerder een Oscar voor beste buitenlandse film voor ‘Das Leben der Anderen’.

Verpakt in een persoonlijk drama dat losjes is gebaseerd op het leven van schilder Gerhard Richter, vertelt ‘Werk ohne Autor’ over de omgang met kunst in het nationaal-socialisme, de DDR en in de vroege Bondsrepubliek. Ook heeft scenarioschrijver en regisseur Henckel von Donnersmarck er zijn opvattingen over de bron van kunst in verwerkt.

Verhaal

Centraal staat de schilder Kurt Barnert (gespeeld door Tom Schilling), die opgroeit in de buurt van Dresden en als kind het nationaal-socialisme en de Tweede Wereldoorlog meemaakt. Na een kunststudie in de DDR vlucht Barnert naar West-Duitsland, waar hij aan de kunstacademie van Düsseldorf zijn eigen stijl probeert te vinden. Barnert wordt geterroriseerd door zijn schoonvader (gespeeld door Sebastian Koch), een arts die meewerkte aan het euthanasieprogramma van de nazi's maar zijn straf wist te ontlopen.

Gerhard Richter (1932) geldt als een van de belangrijkste Duitse hedendaagse kunstenaars. Hij ging naar de kunstacademie in Dresden, waar het socialistisch realisme de enige toegestane kunstvorm was. In 1961 vluchtte hij met zijn vrouw naar West-Duitsland, en vond zichzelf als kunstenaar opnieuw uit aan de kunstacademie Düsseldorf. Richter beperkt zich niet tot één stijl; bekend van hem zijn op foto’s gebaseerde schilderijen maar ook extreem kleurrijke abstracte werken, en objecten van glas. Voor de domkerk in zijn woonplaats Keulen maakte Richter in 2006 een groot venster.

Gerhard Richter, de kunstenaar door wie Henckel von Donnersmarck zich liet inspireren, hield zich aanvankelijk op de vlakte over de film, hoewel hij vooraf zeer uitvoerig met de regisseur heeft gesproken. Maar vorige week beschreef het Amerikaanse magazine The New Yorker hoe boos Richter is over het eindresultaat. Hij vindt dat zijn levensverhaal is misbruikt en verdraaid. Hij liet de journaliste weten zoveel afkeer van zowel de film als de persoon te voelen dat hij er aanvankelijk niet over wil praten.

Richter zei tegen de journaliste ook dat hij zich gesteund ziet door de recensies van de Duitse kwaliteitskranten. In Duitsland kwam de film uit in oktober vorig jaar.

Kritiek

Die Zeit was nog redelijk mild; de krant noemde de film weinig subtiel en wel erg gepolijst en constateerde licht ironisch dat de maker een kijk op de kunst heeft zoals die in de Romantiek gemeengoed was.

In de Süddeutsche Zeitung velde recensent Tobias Kniebe een meedogenloos oordeel: de gebruikte stijlmiddelen laten hem twijfelen aan de goede smaak van de maker. Een camera die rond een personage draait is inmiddels een cliché dat thuishoort in ‘Angeberkino’, films door opscheppers gemaakt. Logisch ook, vindt Kniebe, dat je je kritiek op de hals haalt als je je zo ongeremd en overmoedig op de grootste thema’s stort: schuld en boetedoening, waarheid en schoonheid.

Nog verder ging het verwijt, in meerdere kranten, dat Henckel von Donnersmarck de nazi-misdaden bagatelliseert. In een parallelmontage laat hij zien hoe de tante van Barnert wordt vermoord in een gaskamer, zijn ooms sneuvelen aan het front en bommen de stad Dresden in lichterlaaie zetten. Dat raakt een gevoelige snaar in Duitsland. Van verwerpelijk tot smakeloos en onwetend; de negatieve kwalificaties waren niet van de lucht. Door dit leed zo te monteren stelt hij het op een lijn, zei de recensent van Der Tagesspiegel. Ervan uitgaande dat hij dat niet heeft willen zeggen, had hij als regisseur moeten weten dat beelden zo werken, aldus de krant. "Zoetigheden voor geschiedenisblinden", is de kop van dat artikel.

Niet alleen over zijn kijk op de geschiedenis is controverse, ook over zijn kijk op de kunst doet menig recensent smalend. Hoewel de personages dus fictief zijn en verzonnen namen hebben, komt niet alleen Richter duidelijk naar voren maar ook Joseph Beuys en zijn generatiegenoten aan de kunstacademie van Düsseldorf. Deze personages zet hij in om zijn eigen opvattingen over kunst te vertolken. Daarmee doet hij ze geweld aan, vinden sommige critici. Dat Richter nu dus laat weten dat hij zich misbruikt voelt, dat konden deze recensenten al in oktober voorspellen. 

De discussie over wat Florian Henckel von Donnersmarck wil uitdragen laat onverlet dat het een aangrijpende, visueel en muzikaal zeer aantrekkelijke film is met sterk acteerwerk die de blik richt op de Duitse geschiedenis en de Duitse kunst. Misschien meer geschikt voor een buitenlands publiek dan voor de Duitsers zelf.

 

Reacties

Jo Ubags - 4 februari 2019 18:38

Fictie is iets anders dan fakenews.
Deze film is geweldig, maar in Duitsland ligt alles nou eenmaal dubbel onder verschillende vergrootglazen.

Reageer
Stephan Vollenberg - 4 februari 2019 07:43

Als er een Vergangenheitsbewältigungskino is dan is deze de beste. De film is Mythos. Misschien had het toch beter Dichtung over Gerhard Richter moeten zijn. Waarschijnlijk moet je niet van Joseph Beuys inenen ene Antonius van Verten maken en volgens mij werkte Beuys juist wel met zijn leerlingen. Maar deze film is ook nog eens op passende wijze spiritueel. Het overtuigt hoe de schilder onbewust zijn schoonvader en zijn tante en zichzelf als jochie porteteert. Juist daar geen kopie van een foto.

Reageer
Henk Smout - 30 januari 2019 16:36

De dagelijkse kwelling met de geforceerde uitspraak van 'Werk ohne Autor' en het niet-uitspreken van de -n aan het eind van 'Das Leben der Anderen' duurt voort.

Reageer
Chris Hamans - 28 januari 2019 12:10

Na vele jaren in Duitsland gewerkt te hebben en met veel Duitse vrienden, geeft de film een bevestiging van de Duitse gevoeligheden die nog steeds merkbaar en herkenbaar zijn in het hedendaagse denken en handelen. Als Nederlanders is het goed je vooraf te realiseren dat vrijheid in denken en doen in Nederland een andere geschiedenis heeft dan in Duitsland. De film is een herkenning en bevestiging. Begrijpelijk ook dat de Duitse pers en filmresecenten er nog steeds mee worstelen.

Reageer
Silvia - 27 januari 2019 23:58

Alle personages zijn sterk neergezet. Schijnwerpers op minder besproken kanten van de naziduitsland. Ik heb mij geen minuut verveelt. Het heeft mij geraakt. Overtuigend. Een 8

Reageer
Charles - 27 januari 2019 23:37

De film is meer een losse opeenvolging van gebeurtenissen dan dat deze een integraal plot heeft. Soms zweverig en bij tijd en wijle langdradig. Als ze de film een uur hadden ingekort was deze mogelijk sterker geweest. Sterke rol van Sebastian Koch als emotieloze 'Übergerman'. Een zesje.

Reageer
Paula Charles - 7 maart 2019 17:32

Dan heb je er niet veel van begrepen. Bekijk hem nog een keer...

Henk Smout - 26 januari 2019 19:22

Wie is dat die de al dagen gehoorde radioreclame inspreekt?

Reageer
Maximaal 500 tekens toegestaan

Lees meer over 'Cultuur':

De Malle-therapeuten

De Malle-therapeuten

Merlijn Schoonenboom heeft zich in het Duitse muziekgenre Mallorca-zomerhits verdiept. Er ging een wereld voor hem open. Column met soundtrack.

Lees meer

'Koloniale kunst kan niet zomaar terug naar Afrika'

'Koloniale kunst kan niet zomaar terug naar Afrika'

Léontine Meijer-van Mensch, directeur van drie Duitse musea, wil meer onderzoek naar koloniaal erfgoed

Lees meer

Koloniale kunst in musea: teruggeven of tonen?

Koloniale kunst in musea: teruggeven of tonen?

Nu Duitsland zich meer bezighoudt met zijn koloniale verleden, laait ook het debat over de koloniale kunst op

Lees meer

Duitse demonen

Duitse demonen

De provocatie van Rammstein bij de lancering van hun nieuwe album, slaat nog altijd aan, merkt Merlijn Schoonenboom.

Lees meer


top
Op deze site worden cookies gebruikt, wilt u hiermee akkoord gaan?
Accepteer Weiger