Duitslandweb logo Duitslandweb

Factsheet verkiezingen Duitsland 2021

Achtergrond - 16 juli 2021 - Auteur: Redactie Duitslandweb

Duitsland maakt zich op voor de Bondsdagverkiezingen. Na 16 jaar zwaait Merkel af als kanselier. Wie haar opvolgt en welke partijen de nieuwe Duitse regering gaan vormen, is nog open. Een overzicht van de feiten en cijfers rond de Bondsdagverkiezingen.

Factsheet verkiezingen Duitsland 2021
© Flickr/Marco Verch Professional Photographer/cc
Stembriefje Bondsdagverkiezingen

Wanneer zijn de Bondsdagverkiezingen?

De Bondsdagverkiezingen vinden plaats op zondag 26 september 2021. Of de manier waarop de verkiezingen worden gehouden door de coronacrisis moet worden aangepast, is op dit moment nog niet bekend.

Wat wordt er gekozen?

De naar schatting 60,4 miljoen Duitse kiesgerechtigden kiezen een nieuw parlement. Dat parlement bestaat uit minstens 598 Bondsdagleden. In de praktijk zijn het er door het Duitse kiesstelsel veel meer (zie hieronder).
Opvallend: 20 procent van de Duitse kiezers woont in de aan Nederland grenzende deelstaat Noordrijn-Westfalen en eveneens 20 procent is ouder dan 69 jaar.

Wanneer wordt de kanselier gekozen?

Het behoort tot de eerste taken van de nieuw gekozen Bondsdag om een kanselier te kiezen. Bondspresident Steinmeier (SPD) doet de voordracht. Hij draagt de kandidaat van de winnende partij voor. De kanselier benoemt vervolgens de ministers. Lees meer in ons Naslagwerk Politiek en Staatsinrichting

Normaal gesproken gaat de regeringsformatie in Duitsland snel en is het nieuwe kabinet doorgaans in november een feit. Bij de vorige verkiezingen, in 2017, gingen de coalitieonderhandelingen echter zeer moeizaam en zat er pas in maart 2018 een nieuwe regering.

Dit jaar worden de coalitieonderhandelingen waarschijnlijk extra spannend: kanselier Merkel (CDU) zwaait na 16 jaar en vier kabinetten af en dat heeft invloed op de positie van de CDU/CSU in de peilingen

Hoe werkt de Duitse stembusgang?

De Duitse kiezer kruist op een papieren stemformulier twee hokjes aan. Met de eerste stem (Erststimme) kiest hij een kandidaat in zijn kieskring - daarvan zijn er in Duitsland 299. Dit gaat volgens het systeem winner takes all. De tweede stem (Zweitstimme) is voor een partij.

De Bondsdagzetels worden verdeeld aan de hand van de Zweitstimme, de partijstem. Daarmee wordt berekend hoeveel zetels een partij heeft verworven in de Bondsdag. Die zetels worden in eerste instantie ingevuld met mensen die via de Erststimme direct gekozen zijn in hun kiesdistrict, de Direktmandate. De zetels die overblijven, worden verdeeld onder de deelstaatlijsten van een partij.

Hoeveel zetels heeft de Bondsdag?

De Bondsdag telt minstens 598 zetels, maar op dit moment zijn het er 709. Dat is het grootste aantal ooit. Dat het aantal zetels niet vastligt, komt door de ingewikkelde verdeling van de Erst- en de Zweitstimmen (zie vraag hierboven). Soms heeft een partij recht op Überhangmandate, als ze meer Direktmandate heeft dan zetels op basis van de tweede stem. Die moeten dan voor de andere partijen worden gecompenseerd met AusgleichmandateLees meer bij de Bundeswahlleiter

In oktober 2020 heeft de Duitse regering een aanpassing van het kiesstelsel besloten, om te voorkomen dat het parlement nog groter wordt. De aanpassing moet de effectiviteit en de werkbaarheid van de Bondsdag ten goede komen. Maar deze Wahlrechtsreform gaat de oppositiepartijen Die Linke, Bündnis 90/Die Grünen en de FDP niet ver genoeg. Zij zijn naar het Constitutioneel Hof, de hoogste Duitse rechtbank, gestapt om ervoor te zorgen dat het kiesstelsel ingrijpender wordt hervormd. Als ze nog voor de verkiezingen gelijk krijgen van de rechter, geldt het oude systeem weer.

Waarom heeft Duitsland een kiesdrempel?

Duitsland heeft een kiesdrempel van 5 procent. Dat betekent dat alleen partijen die 5 procent van de stemmen of meer hebben gehaald, in de Bondsdag komen. De kiesdrempel is na de Tweede Wereldoorlog ingevoerd om versplintering van het parlement in vele kleine partijen te voorkomen.

Welke partijen doen mee aan de verkiezingen?

De partijen die op dit moment in de Bondsdag zitten doen sowieso mee aan de Bondsdagverkiezingen. Dat zijn:

CDU/CSU (Die Union) - Christlich Demokratische Union/Christlich-Soziale Union
SPD - Sozialdemokratische Partei Deutschlands
Bündnis 90/Die Grünen
FDP - Freie Demokratische Partei
Die Linke
AfD - Alternative für Deutschland
Lees meer over de Duitse partijen in het Naslagwerk Politiek en Staatsinrichting

Daarnaast doen ook veel andere partijen mee aan de verkiezingen. In totaal zijn dat er dit jaar 53, heeft de Bundeswahlleiter - vergelijkbaar met de Nederlandse kiesraad - in juli bekend gemaakt (in 2017 waren het er in totaal 42). Maar de meeste van deze partijen komen niet boven de 5-procentdrempel uit en komen daarom niet in de Bondsdag. Lees meer over de regels waaraan partijen moeten voldoen om mee te mogen doen aan de Bondsdagverkiezingen

Wie zijn de lijsttrekkers - Spitzenkandidaten - van de partijen?

De CDU/CSU en de SPD waren tot nu toe altijd de grootste partijen en noemen hun lijsttrekkers daarom 'kanselierskandidaat' (Kanzlerkandidat): degene die kanselier wordt als zijn of haar partij de verkiezingen wint. Maar de Duitse Groenen staan in de peilingen al geruime tijd boven de SPD, en hebben dit jaar daarom voor het eerst ook een Kanzlerkandidatin benoemd.

CDU/CSU: Kanzlerkandidat Armin Laschet (CDU-voorzitter en minister-president van Noordrijn-Westfalen)
De Groenen: Kanzlerkandidatin Annalena Baerbock (partijvoorzitter, Bondsdaglid en duo-lijsttrekker met co-voorzitter Robert Habeck)
SPD: Kanzlerkandidat Olaf Scholz (vice-kanselier en minister van Financiën). Lees meer in ons portret uit 2018)
FDP: Spitzenkandidat Christian Lindner (partijvoorzitter en Bondsdaglid). Lees meer in ons portret uit 2017)
AfD: Spitzenkandidaten Alice Weidel (co-fractievoorzitter) en Tino Chrupalla (co-partijvoorzitter)
Die Linke: Spitzenkandidaten Janine Wissler (co-partijvoorzitter, West-Duits) en Dietmar Bartsch (co-fractievoorzitter, Oost-Duits)

Hoe zit dat met CDU en CSU?

De twee christen-democratische partijen CDU en CSU vormen samen Die Union. De partijen vormen samen één fractie in de Bondsdag. De CSU is alleen in Beieren actief, de CDU in de overige 15 deelstaten. De CSU benadrukt dat het een zelfstandige partij is en niet een vleugel van de CDU. De CSU is vaak wat conservatiever dan de CDU. Tussen de partijen kan het flink botsen, zoals tijdens de vluchtelingencrisis. In 2018 leek het zelfs bijna tot een breuk tussen de CDU en de CSU te komen. Bij de keuze voor de lijsttrekker voor de verkiezingen in september kwam het tot een machtsstrijd tussen partijvoorzitters Armin Laschet (CDU) en Markus Söder (CSU), die opnieuw de verdeeldheid van de Union toonde. 

Wat is de Briefwahl?

In Duitsland kun je ook per post stemmen, als je op de dag zelf bijvoorbeeld niet naar een stembureau kunt. Je moet dit wel aanvragen. In Nederland kun je iemand machtigen om voor je te stemmen, hoewel er nu bij de Nederlandse verkiezingen in maart, vanwege de coronacrisis, in een aantal gevallen ook per post kon worden gestemd.

Waarom wordt 2021 een Superwahljahr genoemd?

Naast de Bondsdagverkiezingen staan dit jaar ook vijf deelstaatverkiezingen op de politieke agenda. In de deelstaten wordt niet elke vier jaar, maar elke vijf jaar gestemd. Als een deelstaatregering valt, vinden tussentijdse verkiezingen plaats. Daarom kan het aantal verkiezingen in een jaar in Duitsland behoorlijk verschillen. In 2021 vinden de volgende deelstaatverkiezingen plaats:
14 maart: Baden-Württemberg en Rijnland-Palts 
6 juni: Saksen-Anhalt
26 september, tegelijk met de Bondsdagverkiezingen: Berlijn en Mecklenburg-Voorpommeren
Eerder geplande verkiezingen in Thüringen gaan toch niet door

Dit artikel werd voor het eerst gepubliceerd op 1 maart 2021 en wordt regelmatig geactualiseerd

Reacties

Maximaal 500 tekens toegestaan

Lees meer over 'Verkiezingen 2021':

Bondsdagverkiezingen 2021: de lijsttrekkers

Bondsdagverkiezingen 2021: de lijsttrekkers

Wie volgt na de verkiezingen Merkel op? Profielen van de kanselierskandidaten Laschet, Baerbock en Scholz.

Lees meer

Groenen-lijsttrekker kampt met plagiaatverwijt

Groenen-lijsttrekker kampt met plagiaatverwijt

Groenen-lijsttrekker Baerbock reageert met zelfkritiek op verwijten van plagiaat. Die schaden haar reputatie.

Lees meer

Saksen-Anhalt: Grote winst CDU, AfD blijft tweede

Saksen-Anhalt: Grote winst CDU, AfD blijft tweede

De CDU is de grote winnaar bij de verkiezingen in Saksen-Anhalt. Het verschil met de AfD is bijna 17 procent.

Lees meer

Podcast 'Achtung! Duitse Updates': Saksen-Anhalt

Podcast 'Achtung! Duitse Updates': Saksen-Anhalt

Een nieuwe aflevering van de actualiteiten-podcast, over de verkiezingen in de Oost-Duitse deelstaat Saksen-Anhalt

Lees meer


top
Op deze site worden cookies gebruikt, wilt u hiermee akkoord gaan?
Accepteer Weiger