Duitslandweb logo Duitslandweb

Warum, Wieso: Noemen Duitsers een meer ‘ein See’
Wat je altijd over Duitsland wilde weten maar nooit durfde te vragen

Achtergrond - 20 juli 2023 - Auteur: Lynn Stroo

Als de Duitse zanger Peter Fox in zijn beroemde liedje zingt: "Am Ende der Straße steht ein Haus am See", kan dat bij Nederlanders enige verwarring veroorzaken. Staat zijn huis nu aan de zee of aan een meer? Kort gezegd zit het zo: Meer betekent zee in het Duits en See betekent meer. Waarom is dat zo?

Warum, Wieso: Noemen Duitsers een meer ‘ein See’
© Duitslandweb/Wiebke Pittlik
Naturpark Westensee (Schleswig-Holstein)

Voor het antwoord op deze vraag moeten we een duik nemen in het Oergermaans, de constructie van de taal die grofweg rond het begin van de jaartelling werd gesproken in Noord-West- en Midden-Europa. Hieruit zijn het Nederlands en Duits voortgekomen. In dat Oergermaans bestonden al soortgelijke woorden als ‘zee’ en ‘meer’ en die betekenden min of meer hetzelfde: veel water, legde taalkundige Margit Rem van de Radboud Universiteit Nijmegen in 2018 uit op NPO Radio2

Pas later, in de 16de eeuw begon men onderscheid te maken tussen ‘zee’ en ‘meer’ en kregen de woorden verschillende betekenissen. Rem: “Het Duits koos toen voor Meer om de zee mee aan te duiden en het Nederlands koos precies andersom.” Het Duitse Meer voor zee klinkt ons misschien gek in de oren, maar in andere talen vind je woorden die hier erg op lijken: Mer in het Frans en Mare in het Latijn/Italiaans. Het Engelse Sea lijkt juist weer op onze zee. 

Het Duitse See betekent meer, maar (helaas) niet altijd. De taalautoriteit Gesellschaft für deutsche Sprache (GfdS) legt het op haar website uit: de Duitse taal heeft twee varianten van dit woord: Die See (vrouwelijk) en Der See (mannelijk). Ze lijken op elkaar, maar het verschil is groot. Wanneer je spreekt over Der See gaat het om stilstaand water dat wordt omgeven door land. Dat is wat wij in het Nederlands een meer noemen en waar Peter Fox over zingt. Bekende voorbeelden zijn de Bodensee in Baden-Württemberg of de Chiemsee in Beieren. 

DIAWaarom betalen Duitsers nog vaak met contant geld? Waarom mag je op de Duitse Autobahn zo hard rijden? In de serie ‘Warum, wieso?’ zoeken we antwoorden op vragen over Duitse eigenaardigheden.

Die See is daarentegen een synoniem voor das Meer (de zee dus). Dat kan verklaren dat in veel maritieme begrippen het woord See wordt gebruikt; bijvoorbeeld Unterseeboot (onderzeeboot) Seemann (zeeman) en Seebeine (zeebenen). 

Om het nog verwarrender te maken worden de Noordzee en Oostzee ook in het Duits Nordsee en Ostsee genoemd, terwijl de Middellandse Zee dan weer Mittelmeer heet en de Waddenzee Wattenmeer. Het zijn geografische namen, de GfdS adviseert om die maar gewoon uit het hoofd te leren. 

Kortom: in de regel kun je het beste dit ezelsbruggetje onthouden: de Duitse woorden betekenen in het Nederlands precies het tegenovergestelde. See is meer en Meer is zee. (Let er dan wel op of er Die of Der See staat, dat maakt een groot verschil). De uitzondering: geografische namen van zeeën.

De Gesellschaft für deutsche Sprache noemt nog een ander leuk feitje dat samenhangt met dit verhaal: Meerrettich (Mierikswortel) kreeg zijn naam omdat hij over zee naar Europa werd gebracht. Hetzelfde geldt voor Meerschweinchen (cavia), een knaagdier afkomstig uit Zuid-Amerika. Waarom de cavia dan weer Schweinchen (varken) heet, is weer een ander verhaal. 

Reacties

Nico - 21 augustus 2023 15:46

Ik schrijf soms wel eens dergelijke toevoegingen op kaartjes bij Nederlandse plaatsnamen, gewoon voor de leuk. Dan stuur ik iemand een kaartje met adres en dan bij plaatsnaam 'Doetinchem an der Issel' of 'Waddinxveen am See' of zoiets. Ik vind het wel mooi dat je dat nog regelmatig tegenkomt bij plaatsnamen in het Duitse taalgebied. Geeft toch wat extra's aan de naamgeving.

Reageer
Henk Smout Nico - 3 oktober 2023 18:09

Het is geen overbodige luxe om aan te geven welk Frankfurt of Rothenburg.

Jan Kiewiet de Jonge - 8 augustus 2023 21:25

Maar de Bodensee is niet volledig omgeven door land zoals de Chiemsee. De Rijn stroomt erdoorheen. Net als de Rhône die door de Genfer See stroomt.

Reageer
Jeroen - 4 augustus 2023 09:47

Een Duitse scholiere legde mij uit dat 'das Meer' ook gebruikt wordt op een meer waarvan de overkant niet te zien is.

Reageer
Henk Smout - 26 juli 2023 14:20

nl.wikipedia.org/wiki/Noorse_Zee heet in het Duits (Europäisches) Nordmeer, te onderscheiden van 'die Nordsee' ten zuiden daarvan.

Reageer
Astrid Brongers - 21 juli 2023 00:55

Een Schubert-lied als ' Am Meer ' ( Heinrich Heine ) gaat zo door merg en been, dat vergeet je nooit meer. Wie het eenmaal gehoord heeft, weet voor eens en voor altijd het verschil tussen een zee en een meer. " Das Meer erglänzte weit hinaus ... "

Reageer
Maximaal 500 tekens toegestaan

Lees meer:

Nieuwe Duitse staatsburgers moeten Joods leven respecteren

Nieuwe Duitse staatsburgers moeten Joods leven respecteren

Duitsland voelt vanwege het naziverleden een speciale verantwoordelijkheid voor Joods leven. Dat moeten inburgeraars respecteren.


Lees meer

Een 'Sternstunde' voor Duitsland

Een 'Sternstunde' voor Duitsland

Sternstunde, een mooi en onvertaalbaar woord voor wat er nu gebeurt in Duitsland, tenminste dat hoopt columniste Inge Jooris.


Lees meer

Duitse historici in debat over ‘Nie wieder ist jetzt’

Duitse historici in debat over ‘Nie wieder ist jetzt’

Een dag na de massale demonstratie tegen rechts-extremisme in Berlijn bogen vijf historici zich over de Duitse herinneringscultuur.


Lees meer

Duitsers massaal de straat op tegen extreemrechts

Duitsers massaal de straat op tegen extreemrechts

Meerdere honderdduizenden Duitsers zijn dit weekend de straat op gegaan tegen extreemrechts en de radicalisering van de AfD.


Lees meer


top
Op deze site worden cookies gebruikt, wilt u hiermee akkoord gaan?
Accepteer Weiger